Temat inflacji wydaje się znajdować na świeczniku od zawsze, prawdopodobnie stanowiąc również nieodzowny element naszej przyszłości. Oczywiście eksperci od ekonomii od lat zastanawiają się nad optymalną polityką pieniężną, która zminimalizuje poziom inflacji, jednak wciąż nie odnaleźli remedium na współczesną bolączkę całego świata. Aby zrozumieć, skąd bierze się inflacja i dlaczego tak silnie odczuwamy ją w codziennym życiu, warto przyjrzeć się zarówno globalnym, jak i lokalnym procesom gospodarczym. Rosnące ceny nie wynikają z jednego czynnika. Jest to splot decyzji politycznych, zmian na rynkach surowców, zaburzeń łańcuchów dostaw czy reakcji konsumentów. W tym artykule przyglądamy się głównym przyczynom inflacji w Polsce, analizujemy jej skutki dla domowych budżetów oraz sprawdzamy, jak realnie wpływa na codzienne decyzje zakupowe i finansowe.
Spis treści:
Czym właściwie jest inflacja?
Inflacja to proces trwałego wzrostu ogólnego poziomu cen towarów i usług w gospodarce, co prowadzi do spadku siły nabywczej pieniądza. W praktyce oznacza sytuację, w której za tę samą kwotę pieniędzy, możemy kupić coraz mniej produktów i jest rozumiana jako permanentny wzrost przeciętnych cen, przy malejącej wartości pieniądza. Przeciwieństwem inflacji jest deflacja, czyli ujemny wzrost cen.
Jakie są główne rodzaje inflacji?
Rodzaje inflacji można podzielić ze względu na tempo wzrostu oraz ze względu na przyczynę.
Rodzaje inflacji według tempa wzrostu:
-
Inflacja pełzająca – wzrost cen poniżej 5% rocznie, rozpoznawalna po stabilnej gospodarce, gdzie konsumenci nie zmieniają nawyków zakupowych.
-
Inflacja krocząca (umiarkowana) – 5-10% rocznie, widoczna w lekkim odchyleniu cen od normy, nadal kontrolowalna.
-
Inflacja galopująca – powyżej 10-200% rocznie, objawia się szybkim spadkiem wartości pieniądza i paniką zakupową.
-
Hiperinflacja – ponad 100% (często tysiące procent) rocznie, rozpoznawalna po utracie zaufania do waluty i masowym drukowaniu pieniędzy.
Rodzaje inflacji według przyczyn:
-
Inflacja popytowa (pieniężna) – nadmierny popyt względem podaży, rozpoznaje się po wzroście konsumpcji i emisji pieniądza.
-
Inflacja kosztowa – rosnące koszty produkcji (np. surowce), widoczna w podwyżkach cen w branżach zależnych od energii.
Przyczyny inflacji
Przyczyny inflacji tkwią w wielu czynnikach. Do tych głównych należy zaliczyć nadmierną emisję pieniądza, wzrost popytu, nagły wzrost kosztów produkcji, sytuację, podczas której wydatki z budżetu przewyższają wpływy, czyli występowanie deficytu budżetowego i to niestety nie koniec wyliczanki. Kolejne czynniki bezpośrednio wpływające na inflację, to bowiem: nadmierna ilość pieniądza, spowodowana ingerencją państwa w politykę emisyjną Banku Centralnego, monopolizacja gospodarki, ale również import inflacji lub też wadliwa struktura gospodarki państwa.
Negatywne skutki inflacji, czyli jak inflacja wpływa na codzienne życie?
Inflacja wpływa na gospodarkę i społeczeństwo w różnorodny sposób. Oto największe zagrożenia z nią związane:
1. Spadek realnej siły nabywczej
-
Za tę samą kwotę kupujesz mniej niż wcześniej, bo ceny rosną szybciej niż wynagrodzenia.
-
Oszczędności tracą wartość, szczególnie jeśli leżą na nieoprocentowanym koncie.
2. Wzrost kosztów życia
-
Drożeją podstawowe dobra: żywność, paliwo, energia, czynsze, transport.
-
Budżety domowe stają się napięte, a gospodarstwa częściej ograniczają wydatki.
3. Niepewność gospodarcza
-
Firmy trudniej planują inwestycje, ponieważ ceny surowców i usług są niestabilne.
-
Przedsiębiorcy podnoszą ceny z wyprzedzeniem, aby chronić marże, co dodatkowo napędza inflację.
4. Wzrost stóp procentowych
-
Bank centralny zazwyczaj reaguje podwyżkami stóp, co podraża kredyty i raty hipoteczne.
-
Jednocześnie oprocentowanie lokat rośnie, ale zwykle wolniej niż inflacja.
5. Przesunięcia w strukturze wydatków
-
Ludzie rezygnują z dóbr luksusowych i usług, skupiając się na potrzebach podstawowych.
-
Branże oparte na konsumpcji mogą notować spadki sprzedaży.
6. Presja płacowa
-
Pracownicy oczekują wyższych wynagrodzeń, aby zrekompensować wzrost cen.
-
Firmy często podnoszą płace, co zwiększa koszty operacyjne i może dalej napędzać inflację (spirala płacowo-cenowa).
7. Redystrybucja majątku
-
Zyskują osoby posiadające aktywa (nieruchomości, część akcji), które rosną wraz z inflacją.
-
Tracą osoby z gotówką, stałymi dochodami lub o niskiej sile przetargowej na rynku pracy.
8. Zmiany w zachowaniach konsumentów
-
Ludzie szybciej wydają pieniądze, obawiając się dalszych podwyżek, co znowu zwiększa popyt i napędza inflację.
-
Popularność zyskują zakupy promocyjne, zamienniki tańszych marek i oszczędzanie energii.
9. Wpływ na państwo i finanse publiczne
-
Realna wartość długu publicznego spada.
-
Jednocześnie rosną wydatki budżetu (np. waloryzacje świadczeń, koszty usług publicznych).
Jak Państwo może walczyć z inflacją?
Jak widać zagrożeń jest wiele, tym bardziej więc warto wiedzieć jak najlepiej walczyć z tym zjawiskiem. Jedną z sugerowanych przez specjalistów opcji jest dążenie do racjonalizacji polityki monetarnej i fiskalnej, do likwidacji budżetu deficytowego, na przykład poprzez drastyczne ograniczanie wydatków budżetowych. Niestety ten sposób zazwyczaj kończy się wzrostem bezrobocia oraz recesją, co można zauważyć chociażby w historii polskiej gospodarki. Czasami korzysta się więc ze spowolnienia wzrostu cen dzięki hamowaniu wzrostu płac. Można tego dokonać na przykład nakładając podatek na wzrost funduszu płac w poszczególnych firmach.
Jeśli natomiast pragniemy skupić się na długotrwałej kontroli finansów, najlepszym rozwiązaniem wydaje się stabilizacja rynkowych oczekiwań inflacyjnych, czyli ustalenie celu inflacyjnego, który dla różnych podmiotów rynkowych będzie wyraźną informacją, jakich cen można spodziewać się w nadchodzącej przyszłości. Niestety to rozwiązanie ma również dość wyraźne wady, bowiem przy dużej inflacji, wspomniane podmioty gospodarcze nie uwierzą po prostu, że takie ceny rzeczywiście będą miały rację bytu na rynku.
Jak każdy z nas może walczyć z inflacją?
To, co każdy z nas może zrobić, aby zabezpieczyć się przed inflacją, to inwestowanie. Jest to niewątpliwie słuszny krok w kierunku ochrony środków przed utratą wartości. Tylko w co inwestować? Niewątpliwie to nieruchomości uchodzą za jedną z najpewniejszych inwestycji. Inne możliwości inwestowania, które są bezpieczne, to m.in. złoto, lokaty, obligacje skarbowe.
Aby walczyć z inflacją warto też, w miarę możliwości, nadpłacać kapitał zobowiązań. Nadpłacanie kapitału jest formą gwarantowanej oszczędności (unikanie odsetek). Jest to korzystne, jeśli masz wysoko oprocentowane zobowiązania (np. karty kredytowe, drogie kredyty gotówkowe) lub chcesz pozbyć się długoterminowego długu hipotecznego.
Jaki jest optymalny poziom inflacji?
Zdając sobie sprawę jak trudnym zadaniem jest utrzymanie inflacji na akceptowalnym poziomie, warto zastanowić się, jaki powinien być ten poziom, mając na uwadze fakt, że jest to niejako forma podatku, za który musi płacić społeczeństwo. W większości krajów, w tym w Polsce, optymalny poziom inflacji jest określany w wysokości od 1,5% do 3,5%¹. Natomiast jeden z największych autorytetów tematu, współtwórca monetaryzmu Milton Friedman, uważał, że nominalna stopa procentowa powinna wynosić zero. Niestety teoria amerykańskiego ekonomisty może być zastosowana jedynie w przypadku tych gospodarek, które charakteryzują się wysoką elastycznością.
Zrozumienie ekonomii nie musi być trudne
Zapisz się na nasze szkolenia z finansów
Czy inflacja jest dobra?
Ekonomiści uważają, że niewielka inflacja, czyli taka wynosząca kilka procent, jest nieszkodliwa, ponieważ zachęca do wydawania i inwestowania, a więc sprzyja rozwojowi gospodarczemu. Jest to wręcz zjawisko naturalne. Gdyby inflacja całkowicie zniknęła, a więc mielibyśmy do czynienia z deflacją, to część osób, zamiast inwestować, trzymałaby pieniądze w skarpecie, przez co traciłyby na swojej wartości. Taka sytuacja mogłaby w efekcie prowadzić do zahamowania wzrostu gospodarczego.
Osoby zainteresowane pogłębieniem tematu inflacji zapraszamy na szkolenie zamknięte finanse dla niefinansistów.
Przeczytaj na naszym blogu również:
Źródła:
1) https://www.podatnik.info/publikacje/inflacja-co-to-jest,618091
Maciej Firlit
O autorze:
Założyciel i Prezes Zarządu AVENHANSEN Sp. z.o.o. z ponad 20-letnim doświadczeniem w branży szkoleniowej. Przeszedł wszystkie szczeble kariery zawodowej od sekretarza, przez HR-Managera, po Dyrektora i Prezesa Zarządu. Duży nacisk kładzie na wysoką jakość obsługi klienta. Jego liberalne podejście do zarządzania, bazujące na partnerstwie, słuchaniu innych i dyscyplinie jakościowej, przyczyniło się do sukcesu firmy AVENHANSEN. Jest precyzyjny, nie akceptuje półśrodków i dróg na skróty. Prywatnie największą radość czerpie z podróżowania i obcowania z naturą.
Więcej informacji: Maciej Firlit
